وضو
مسأله 236- در وضو واجب است صورت و دستها را بشویند و جلوى سر و روى پاها را مسح کنند.
مسأله 237- درازاى صورت را باید از بالاى پیشانى- جایى که موى سر بیرون مىآید- تا آخر چانه شست، و پهناى آن به مقدارى که بین انگشت وسط و شست قرار مىگیرد باید شسته شود، و اگر مختصرى از این مقدار را نشوید وضو باطل است.
و براى آن که یقین کند این مقدار کاملًا شسته شده باید کمى اطراف آن را هم بشوید.
مسأله 238- اگر صورت یا دست کسى کوچکتر یا بزرگتر از معمول مردم باشد باید ملاحظه کند که مردمان معمولى تا کجاى صورت خود را مىشویند، او هم تا همان جا را بشوید و اگر دست و صورتش هر دو بر خلاف معمول باشد ولى با هم متناسب باشند لازم نیست ملاحظه معمول را بکند بلکه به دستورى که در مسأله پیش گفته شد وضو بگیرد، و نیز اگر در پیشانى او مو روئیده یا جلوى سرش مو ندارد باید به اندازه معمول پیشانى را بشوید.
مسأله 239- اگر احتمال دهد چرک یا چیز دیگرى در ابروها و گوشههاى چشم و لب او هست که نمىگذارد آب به آنها برسد، چنانچه احتمال او در نظر مردم به جا باشد، باید پیش از وضو وارسى کند که اگر هست برطرف نماید.
مسأله 240- اگر پوست صورت از لاى مو پیدا باشد باید آب را به پوست برساند، و اگر پیدا نباشد شستن مو کافى است، و رساندن آب به زیر آن لازم نیست.
مسأله 241- اگر شک کند که پوست صورت از لاى مو پیدا است یا نه، بنا بر احتیاط واجب باید مو را بشوید و آب را به پوست هم برساند.
مسأله 242- شستن توى بینى و مقدارى از لب و چشم که در وقت بستن دیده نمىشود واجب نیست، ولى براى آن که یقین کند از جاهایى که باید شسته شود چیزى باقى نمانده واجب است مقدارى از آنها را هم بشوید. و کسى که نمىدانسته باید این مقدار را بشوید اگر نداند در وضوهایى که گرفته این مقدار را شسته یا نه، نمازهایى که خوانده صحیح است.
مسأله 243- باید صورت را بنا بر احتیاط واجب از بالا به پایین شست و اگر از پایین به بالا بشوید وضو باطل است، و دستها را باید از مرفق به طرف سرانگشتان بشوید.
مسأله 244- اگر دست را تر کند و به صورت و دستها بکشد، چنانچه ترى دست به قدرى باشد که به واسطه کشیدن دست، آب کمى بر آنها جارى شود کافى است.
مسأله 245- بعد از شستن صورت باید دست راست و بعد از آن دست چپ را از آرنج تا سرانگشتها بشوید.
مسأله 246- براى آن که یقین کند آرنج را کاملًا شسته باید مقدارى بالاتر از آرنج را هم بشوید.
مسأله 247- کسى که پیش از شستن صورت دستهاى خود را تا مچ شسته، در موقع وضو باید تا سرانگشتان را بشوید و اگر فقط تا مچ را بشوید وضوى او باطل است.
مسأله 248- در وضو، شستن صورت و دستها، مرتبه اول واجب و مرتبه دوم جایز و مرتبه سوم و بیشتر از آن حرام مىباشد، و اگر با یک مشت آب، تمام عضو شسته شود و به قصد وضو بریزد یک مرتبه حساب مىشود چه قصد بکند یک مرتبه را، یا قصد نکند.
مسأله 249- بعد از شستن هر دو دست باید جلوى سر را با ترى آب وضو که در دست مانده مسح کند، و لازم نیست با دست راست باشد یا از بالا به پایین مسح نماید.
مسأله 250- یک قسمت از چهار قسمت سر که مقابل پیشانى است جاى مسح مىباشد، و هر جاى این قسمت را به هر اندازه مسح کند کافى است، اگر چه احتیاط مستحب آن است که از درازا به اندازه درازاى یک انگشت و از پهنا به اندازه پهناى سه انگشت بسته، مسح نماید.
مسأله 251- لازم نیست مسح سر بر پوست آن باشد بلکه بر موى جلوى سر هم صحیح است. ولى کسى که موى جلوى سر او به اندازهاى بلند است که اگر مثلًا شانه کند به صورتش مىریزد، یا به جاهاى دیگر سر مىرسد، باید بیخ موها را مسح کند، یا فرق سر را باز کرده پوست سر را مسح نماید، و اگر موهایى را که به صورت مىریزد یا به جاهاى دیگر سر مىرسد جلوى سر جمع کند و بر آنها مسح نماید، یا بر موى جاهاى دیگر سر، که جلوى آن آمده مسح کند باطل است.
مسأله 252- بعد از مسح سر باید با ترى آب وضو که در دست مانده روى پاها را از سر یکى از انگشتها تا برآمدگى روى پا مسح کند.
مسأله 253- پهناى مسح پا به هر اندازه باشد کافى است، ولى بهتر، بلکه احوط آن است که با تمام کف دست، روى پا را مسح کند.
مسأله 254- اگر در مسح پا همه دست را روى پا بگذارد و کمى بکشد صحیح است.
مسأله 255- در مسح سر و روى پا باید دست را روى آنها بکشد، و اگر دست را نگهدارد و سر یا پا را به آن بکشد وضو باطل است، ولى اگر موقعى که دست را مىکشد سر یا پا مختصرى حرکت کند اشکال ندارد.
مسأله 256- جاى مسح باید خشک باشد. و اگر به قدرى تر باشد که رطوبت کف دست به آن اثر نکند مسح باطل است. ولى اگر ترى آن بقدرى کم باشد که رطوبتى که بعد از مسح در آن دیده مىشود بگویند فقط از ترى کف دست است اشکال ندارد.
مسأله 257- اگر براى مسح، رطوبتى در کف دست نمانده باشد نمىتواند دست را با آب خارج، تر کند، بلکه باید از اعضاى دیگر وضو رطوبت بگیرد و با آن مسح نماید.
مسأله 258- اگر رطوبت کف دست فقط به اندازه مسح سر باشد، مىتواند سر را با همان رطوبت مسح کند، و براى مسح پاها از اعضاء دیگر وضو رطوبت بگیرد.
مسأله 259- مسح کردن از روى جوراب و کفش باطل است، ولى اگر به واسطه سرماى شدید یا ترس از دزد و درنده و مانند اینها نتواند کفش یا جوراب را بیرون آورد، مسح کردن بر آنها اشکال ندارد، و اگر روى کفش نجس باشد باید چیز پاکى بر آن بیندازد و بر آن چیز مسح کند.
مسأله 260- اگر روى پا نجس باشد و نتواند براى مسح، آن را آب بکشد باید تیمم نماید.
وضوى ارتماسى
مسأله 261- وضوى ارتماسى آن است که انسان صورت و دستها را به قصد وضو، با مراعات شستن از بالا به پایین در آب فرو برد، لیکن براى این که مسح سر و پاها با آب وضو باشد، بایستى در شستن ارتماسى دستها، قصد شستن وضویى، هنگام بیرون آوردن دستها از آب باشد، و یا این که مقدارى از دست چپ را، باقى گذارد، تا آن را با دست راست، ترتیبى بشوید.
مسأله 262- در وضوى ارتماسى هم باید صورت و دستها از بالا به پایین شسته شود، پس اگر وقتى که صورت و دستها را در آب فرو مىبرد قصد وضو کند باید صورت را از طرف پیشانى و دستها را از طرف آرنج در آب فرو برد و اگر موقع بیرون آوردن از آب قصد وضو کند، باید صورت را از طرف پیشانى و دستها را از طرف آرنج بیرون آورد.
مسأله 263- اگر وضوى بعضى از اعضاء را ارتماسى و بعضى را غیر ارتماسى انجام دهد اشکالى ندارد.
دعاهایى که موقع وضو گرفتن مستحب است
مسأله 264- کسى که وضو مىگیرد مستحب است موقعى که نگاهش به آب مىافتد بگوید: «بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَ الْماءَ طَهُوراً وَ لَمْ یَجْعَلْهُ نَجِساً» و موقعى که پیش از وضو دست خود را مىشوید بگوید: «اللَّهُمَّ اجْعَلْنی مِنَ التَّوّابِینَ وَ اجْعَلْنِی مِنَ الْمُتَطَهِّرینَ» و در وقت مضمضه کردن یعنى آب در دهان گرداندن بگوید: «اللَّهُمَّ لَقِّنی حُجَّتی یَوْمَ أَلْقاک وَ أَطْلِقْ لِسانی بِذِکْرِکَ» و در وقت استنشاق یعنى آب در بینى کردن بگوید: «اللَّهُمَّ لا تُحَرِّمْ عَلَىَّ ریحَ الْجَنَّةِ وَ اجْعَلْنِی مِمَّنْ یَشَمُّ رِیحَهَا وَ رَوْحَهَا وَ طِیبَها» و موقع شستن رو بگوید: «اللَّهُمَّ بَیِّضْ وَجْهِی یَوْمَ تَسْوَدُّ فِیهِ الْوُجُوهُ وَ لا تُسَوِّدْ وَجْهِی یَوْمَ تَبْیَضُّ فِیهِ الْوُجُوهُ» و در وقت شستن دست راست بخواند: «اللَّهُمَّ أعْطِنی کِتابی بِیَمِینی وَ الْخُلْدَ فی الْجِنَانِ بِیَساری وَ حاسِبْنی حِسَاباً یَسِیراً» و موقع شستن دست چپ بگوید: «اللَّهُمَّ لا تُعْطِنِی کِتابِی بِشِمِالی وَ لا مِنْ وَراءِ ظَهْرِی وَ لا تَجْعَلْهَا مَغْلُولَةً الى عُنُقی وَ اعُوذ بِکَ مِنْ مُقَطَّعاتِ النّیرانِ» و موقعى که سر را مسح مىکند بگوید: «اللَّهُمَّ غَشِّنی بِرَحْمَتِکَ وَ بَرَکاتِکَ وَ عَفْوِکَ» و در وقت مسح پا بخواند: «اللَّهُمَّ ثَبِّتْنِی عَلَى الصِّراطِ یَوْمَ تَزِلُّ فِیهِ الاقْدامُ وَ اجْعَلْ سَعْیی فی ما یُرْضِیکَ عَنّی یَا ذَا الْجَلالِ وَ الْاکْرَامِ».