تفاوت بين عقايد و اعمال شيعه و سني (مانند وضو و نماز) ناشي از چيست؟
------------------------
در ابتدا ذكر يك مطلب به عنوان مقدمه و به صورت كلي لازم است: به اعتقاد شيعه اماميه، هيچ كس جز نبي اكرم(ص) حق تشريع، تفسير و تبيين احكام الهي را ندارد. پيامبر اكرم(ص) از طريق اتصال به منبع غيب، از احكام الهي مطلع ميشدند و مأمور به تبليغ اين احكام بودند. پس از پيامبر اسلام طبق نص و تصريح ايشان، ائمه(ع) براي تبيين احكام الهي (و نه تشريع آن)منصوب شدهاند. از جمله طبق حديث مورد اتفاق جميع فرق مسلمين: ان تارك فيكم الثقلين كتاب اللهو عترتي ما ان تمسكتم بها لن تضلوا ابداً؛ دو شيء گرانبها ميان شما باقي ميگذارم: كتاب خدا و اهل بيتم، مادامي كه به اين دو چنگ بزنيد گمراه نخواهيد شد.
اگر ائمه(ع) حكمي يا كيفيت عملي را بيان ميكنند، صرفاً بيان حكم الهي و نحوه عمل و سيره رسول اكرم(ص) است و از پيش خود چيزي را تشريع نميكنند. منشأ پيدايش برخي تفاوتها در كيفيت نماز و وضو، به دو عامل اساسي برميگردد:
- دور شدن از عصر حضور پيامبر اكرم(ص) و پيدايش سؤالات جديد: با رحلت رسول اسلام، دوران دسترسي به كسي كه مبيّن حكم الهي بود به سير رسيد. با گذشت زمان و دور شدن از عصر نبياكرم و پيدايش مسائل و سؤالات جديدي در زمينههاي مختلف (از جمله در زمينه مسائل مربوط به نماز و وضو) اهل سنت - كه راه دسترسي به بيانگر حكم الهي را بسته ميديدند - براي يافتن پاسخ سؤالات خود، با اجتهاد و سليقه خود به پاسخ آنها پرداختند. اما از ديدگاه شيعه ائمه معصومين، مفسر و بيانگر حكم الهي بعد از نبياكرم و بنا به سفارش ايشان بودند. آنان تا حدود 250 سال پس از رحلت نبياكرم، نيز دسترسي به مبيّن و مفسر احكام الهي داشتند و ائمه(ع)، آنچه را كه حكم الهي بود تبيين ميكردند؛ مثلاً در مسائلي چون: آيا ميتوان با كفش نماز خواند؟ آيا اگر بر روي زمين و محل سجده نمازگزار، چيزي غير از اجزاي زمين (مثل فرش) فاصله شود، ميتوان بر آن سجده كرد يا نه؟ ايا خواندن سورههايي كه سجده واجب دارد در قرائت نماز جايز است و...، در حالي كه اهل سنت در اين امور به فهم و رأي خود استناد كردهاند.
2- تغييرات و تشريعاتي كه از سوي خلفا، پس از رحلت رسول اكرم(ص) صورت گرفت - مانند مسأله تكتف (دست بسته نماز خواندن)، عموماً از زمان عمر خليفه دوم مرسوم شد. به عنوان نمونه وقتي اسيران فارس را نزد وي آوردند، آنان مقابل عمر دستبسته ايستادند. وي علت اين عمر را جويا شد، گفتند ما مقابل اميران و بزرگان خود به جهت احترام اينگونه ميايستيم. عمر از اين نحوه اظهار ادب خوشش آمد و گفت خوب است ما هم در مقابل خداوند در نماز اينگونه بايستيم، (مستند العروةالوثقي، آيتالله خويي، ج 4، ص 445 - جواهرالكلام، ج 11، ص 19).
در مسأله وضو آمده است كه وضوي همه مسلمانان تا خلافت عثمان صورت واحدي داشته و مانند وضوي كنوني شيعه بوده است. اين مسأله با آيه قرآن نيز تطبيق دارد كه ميفرمايد:
وَ اِمْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ
(مائده ، آيه 6)در اين آيه خداوند امر به مسح سر و پاها نموده است، در حاليكه اهل تسنن پاها را ميشويند، علت تغيير وضو اين بود كه عثمان در اواسط دوران خلافت خود نسبت به چگونگي وضوي پيامبر گرفتار ترديد شد، او سپس وضوي پيامبر را به شكلي كه اكنون در ميان اهل سنت مرسوم است اعلام نمود. اين قضيه مورد مخالفت بسياري از صحابه پيامبر واقع شد، لكن حكومت اموي بنا به اغراض سياسي در نقاط مختلف اسلامي شيوه عثمان را تبليغ كردند و جوي به وجود آوردند كه برخي از صحابه جرأت مخالفت با روش دستگاه حاكم را نداشت و در نتيجه اين گونه وضو گرفتن رواج يافت.
براي آگاهي بيشتر ر.ك: وضوءالنبي من خلال ملابسات التشريع، عليالشهرستاني، نشر مشعر.